Περπατάς.
Στην αρχή νομίζεις ότι φταίει το πόδι σου. Το παπούτσι σε στενεύει, σε χτυπάει. Τι κι αν σου κόβει λίγο την κυκλοφορία, λες θα ανοίξει.
Κάνεις λίγα βήματα. Μετά περισσότερα. Μετά συνηθίζεις να το πατάς. Πιο προσεκτικά. Πιο λίγο. Μικραίνεις τον διασκελισμό σου.
Και κάποια στιγμή δεν λες πια «το παπούτσι είναι στενό». Λες «αυτό είναι τώρα. Πάμε και όπου βγει».
Εκεί αρχίζει το πρόβλημα.
Όχι στον πόνο.
Στην ερμηνεία του πόνου.
Γιατί ο άνθρωπος αντέχει σχεδόν τα πάντα, αν πειστεί ότι πρέπει, ότι δεν γίνεται αλλιώς. Αυτή είναι η δύναμή του και η τραγωδία του. Μπορεί να ζήσει μέσα σε λάθος σπίτια, λάθος σχέσεις, λάθος χώρες, λάθος ζωές, και να τις ονομάσει επιλογή. Μπορεί να κάνει την έλλειψη λιτότητα, την παραίτηση σοβαρότητα, την ασφυξία ρεαλισμό.
Η αντοχή είναι επικίνδυνη ακριβώς επειδή μοιάζει με αρετή.
Τη θαυμάζουμε. «Άντεξε πολλά», λέμε, σαν να δίνουμε παράσημο. Σπάνια ρωτάμε ποιος είχε το δικαίωμα να ζητήσει τόσα πολλά από έναν άνθρωπο. Σπάνια ρωτάμε τι απέμεινε από εκείνον που άντεξε και ποιος κερδίζει από αυτόν που αντέχει.
Δεν μένεις ίδιος όταν αντέχεις για πολύ.
Στην αρχή αντέχεις για να τα καταφέρεις.
Μετά αντέχεις για να μη διαλυθείς.
Ύστερα αντέχεις επειδή ξέχασες ότι υπήρχε άλλος τρόπος.
Και τότε η αντοχή παύει να είναι δύναμη. Γίνεται παγίδα: σε πείθει ότι είσαι ελεύθερος επειδή μίκρυνες το βήμα σου.
Μερικές ειδήσεις δεν τις αντέχεις. Τις διαβάζεις και ξέρεις ότι, αν τις πλησιάσεις πολύ, κινδυνεύεις να τις λερώσεις με το δικό σου νόημα. Μένεις ακίνητος μπροστά στην οθόνη. Σκέφτεσαι τα παιδιά, τους γονείς, τα σχολεία, τις πόλεις, όλα όσα ξέρεις και δεν ξέρεις για την άβυσσο. Και μετά σκέφτεσαι τη λέξη που ζητάμε από όλους, ακόμη κι από όσους δεν πρόλαβαν να μάθουν πώς να τη σηκώνουν.
Αντοχή.
Τη ζητάμε σαν να είναι φυσικό προσόν. Σαν να γεννιέται κανείς με μια εσωτερική αποθήκη όπου μπορεί να στοιβάζει φόβο, ντροπή, αποτυχία, κούραση, μοναξιά, απώλειες, ακυρωμένο μέλλον.
Και όταν γεμίσει η αποθήκη, απορούμε.
Μια κοινωνία αγαπά τους ανθρώπους που αντέχουν, κυρίως γιατί δεν την ενοχλούν. Τους λέει δυνατούς, ώριμους, ρεαλιστές. Τους διδάσκει να ζητούν λιγότερα και μετά τους συγχαίρει για τη μετριοπάθειά τους.
Αν αντέξεις τη στέρηση, είσαι σοβαρός.
Αν αντέξεις τη μοναξιά, είσαι δυνατός.
Αν αντέξεις την αδικία, είσαι ψύχραιμος.
Αν αντέξεις μια χώρα που δεν σε χωρά, είσαι πατριώτης.
Αν δεν αντέξεις, κάτι μέσα σου αρχίζει να θεωρείται ελαττωματικό.
Πολύ βολικό.
Η ευθύνη βαραίνει πάντα αυτόν που έχει τη λιγότερη δύναμη. Όχι όσους δεν τον υποστήριξαν.
Κάπως έτσι μια χώρα δεν σε διώχνει μόνο όταν φεύγεις. Σε διώχνει και όταν μένεις και αρχίζεις να ζεις σαν φιλοξενούμενος στη δική σου ζωή. Με λιγότερο αέρα. Λιγότερες απαιτήσεις. Λιγότερη χαρά. Λιγότερο μέλλον. Σαν να σου έκανε χάρη που σου άφησε μια γωνιά να σταθείς.
Το τρομακτικό δεν είναι μόνο να σπάσεις.
Εξίσου τρομακτικό είναι να μη νιώθεις το σπάσιμο, το δικό σου και του άλλου.
Η αντοχή είναι για τα υλικά κι εσύ επειδή είσαι ύλη, έμαθες να σε αντιμετωπίζουν σαν υλικό. Να αντιμετωπίζεις έτσι τους άλλους και τον εαυτό σου. Να κοιτάς το στενό παπούτσι και να λες: «Θα φταίει το πόδι μου».
Όχι.
Δεν είναι το σώμα σου το πρόβλημα.
Το στενό παπούτσι είναι το πρόβλημα. Που όσο κι αν προσπαθούν να σε πείσουν ότι εσύ το επέλεξες, ξέρεις αυτό που φωνάζει ακόμη το σώμα σου:
το παπούτσι σου φορέθηκε.
Ίσως η ελευθερία να αρχίζει όχι όταν αντέχεις αυτό που δεν είναι για σένα, αλλά όταν παύεις να θεωρείς αρετή το να παραμορφώνεσαι αθόρυβα.
Και ίσως το αντίθετο της αντοχής να μην είναι η αδυναμία, αλλά η άρνηση να συνεχίσεις να λες ότι έγινες δυνατός από αυτό που δεν σε σκότωσε ακόμη.
Να λες χώρα αυτό που δεν σε χωρά.
Μια χώρα που όσο περνούν τα χρόνια ούτε εσύ τη χωράς πια εύκολα μέσα σου.
Το αντίθετο της αντοχής είναι ίσως να πετάξεις το παπούτσι και να τρέξεις ξυπόλυτος/η. Όπως τότε. Ξανά από την αρχή. Στη δική σου χώρα. Εκεί όπου οι άνθρωποι δεν σπάνε. Λυγίζουν. Και αυτό είναι εντάξει.
αντοχή >< αντέχω
η ικανότητα να υπομένεις πίεση, βάρος, φθορά. Να μη σπας. Να μη νιώθεις ότι έσπασες.
